ویکی‌نبشته:ویکی‌نبشته چیست؟: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
}}
 
'''ویکی‌نبشته''' - ''کتابخانهویکی‌نبشته آزاد'' - پروژه‌اییکی از [[w:بنیادپروژه‌های ویکی‌مدیا|بنیاد ویکی‌مدیا]] است. ویکی‌نبشته یک کتابخانه دیجیتالی است که دربرگیرنده کتاب‌ها، روزنامه‌ها، هفته‌نامه‌ها، جنگ‌ها، ماهنامه‌ها، سالنامه‌ها، سندها و بنچک‌ها و دیگر نوشتارهای آزاد که به چاپ رسیده و در مالکیت عمومی قرار دارند، می‌باشند. ویکی نبشته گردآمده‌ایی از متن‌های با منبع می باشد. که یامتن‌های حقگردآوری چاپشده ودر حقاین نویسندهکتابخانه دیگردربرگیرنده شاملکتاب‌ها، آنهاروزنامه‌ها، نمیهفته‌نامه‌ها، شودجنگ‌ها، ماهنامه‌ها، سالنامه‌ها، سندها و یابنچک‌ها پروانهو دیگر نوشتارهای آزاد برایمی‌باشند که به چاپ رسیده‌‌اند و در مالکیت عمومی تکثیرقرار دارند. ویکیگروه نبشتهویرایشگران پروژه‌ایدرونمایه استویکی‌نبشته کهدبیرکار به کیفیتگردآوری و درستینگاهداری آن می‌باشند. هدف ویکی‌نبشته در دسترس قراردادن اطلاعات متندرست توجهبدون دارددگرگونی و پایه‌اشتحریف است. درونمایه ویکی‌نبشته بر اسکنپایه ازاصل سند اصلیو متنمدرک می باشداست. بازدیدکنندگانآنچه ویکیکه نبشتهبه میویکی‌نبشته توانندافزوده آگاهیمی‌شود لازمآزاد از هدفاندیشه‌ها و نحوهباورها کاراست ویکیو نبشتههیچ‌گونه رانظر شخصی در اینآن صفحهراه بیابندندارد. کاربران فعالویرایشگران می توانند ازدر صفحه [[ویکی‌نبشته:دفترخانه|دفترخانه]] برای پرسش‌های همگانیخود ورا پاسخنوشته بهو آناز نیزمدیران آگاهیپاسخ موردو نیازراهنمایی خوددریافت را بیابندکنند.
 
در این صفحه می‌کوشیم تا روشن کنیم که ویکی‌نبشته چیست و چه چیزی نیست و ویژگی‌های آن چیست و چه چیزی آن را از دیگر پروژه‌های ویکی‌مدیا جدا می‌سازد. گزاره‌هایی که در این صفحه آورده شده‌اند کمابیش '''کوتاه''' هستند اما هر کدام دارای پیوندهایی به صفحه‌های سیاست‌های ویکی‌نبشته می‌باشند. برای گفتگو پیرامون سیاست‌های نام‌برده‌شده، می‌توانید به صفحه‌های گفتگوی آنها بروید.
 
== چه چیز را در ویکی‌نبشته وارد کنیم و چه چیز را نه؟ ==
==== اسناد ====
برخی از آثاری که اجازه حضور در ویکی‌نبشته را دارند:
اسناد دارای یکی از ویژگی‌های زیر می‌باشند:
:۱. اسنادی که یکی از ارگان‌های رسمی دولتی یا خصوصی آن را پدید آورده‌است.
:۲.اسنادی که خود گواه و شاهد خود هستند و در چهارچوب جریان رویداد یا رخدادی پدید آمده‌اند.
 
این اسناد می‌توانند دربرگیرنده قوانین اساسی، قراردادها و معاهدات تا نامه‌نگاری‌ها و خاطرات شخصی باشند. در این رده می‌توان موادی را که از نگاه تاریخی در دسترس نیستند مانند گفتگوهای تلفنی تاریخی، پروتکل دادگاه‌ها، و رونوشت عملیات‌های نظامی و غیره را نیز قرار داد. اسناد را باید بی کم و کاست به شکل نخستین و بدون هیچ‌گونه ویرایش که به کم کردن متن یا اضافه کردن بدان انجام یابد به ویکی‌نبشته افزود. منبع اسناد باید نوشته شود تا دیگران بتوانند از درستی متن سند آورده شده در ویکی‌نبشته اطمینان یابند، افزودن اسکن اسناد از بایدهای ویکی‌نبشته می باشد. بیان و نوشتن باورهای شخصی سند نیستند.
:۱. [[w:متن منبع|متون منبعی]] که پیش از این توسط نویسندگان آن‌ها چاپ و منتشر شده‌اند.
:۲. [[w:ترجمه|ترجمه]] متون منبع
:۳. '''اسناد تاریخی''' که جنبه‌ی ملی یا بین‌الملی دارند.
:۴. [[w:کتاب‌شناسی|کتاب‌شناسی]] نویسندگانی که در ویکی‌نبشته کتاب دارند.
 
==== آثار تحلیلی و هنری ====
با این حال مشارکت‌ها محدود به این فهرست نیستند.
آثار تحلیلی آثاری چاپ شده می باشند که متن آن فراگیرنده اطلاعاتی است که از دیگر منابع گردآوری شده و آنرا بررسی می‌کند. هر اثر غیرداستانی که درباره‌ی موضوعی ویژه پس از رویداد آن نوشته شده‌باشد در این رده قرار می‌گیرد.
 
آثار تحلیلی و همچنین آثار هنری باید در رسانه‌ای چاپ شده باشند که دربرگیرنده نقد ادبی و هنری و نظرهای ویرایشی اثر نیز باشد.
چند معیار پایه در مورد آثاری که اجازه حضور در ویکی‌نبشته را ندارند:
 
آثاری که نگارنده و چاپ کننده آن یکی باشند در این رده نمی‌آیند.
:۱. آثاری که [[w:حق تکثیر|حق تکثیر]] را نقض می‌کنند.
:۲. '''تحقیق یا اثر دست‌اول''' که توسط صاحب اثر به پروژه فرستاده می‌شود.
:۳. [[w:ریاضیات|داده‌های ریاضی]]، فرمول‌ها و جدول‌ها
:۴. [[w:کد مبدأ|کد برنامه‌های رایانه‌ای]]
:۵. داده‌های مرجع [[w:آمار|آماری]] (نظیر نتایج انتخابات)
 
==== ترجمه ====
این‌ها تنها نمونه‌های از مطالبی هستند که اجازه حضور در ویکی‌نبشته را ندارند. مطمنئاً آثار دیگری نیز وجود دارند که بنابر سیاست‌ها یا قراردادهای ویکی‌نبشته از حضور در آن منع می‌شوند.
ویکی‌نبشته‌ی پارسی تنها آثاری که به زبان پارسی هستند گردآوری می‌کند. آثاری که به زبان‌های دیگر هستند می باید به ویکی‌سورس آن زبان فرستاده شوند. ویکی‌نبشته، ترجمه‌ی فارسی متن‌های غیرفارسی و هم‌چنین ترجمه‌های دو زبانه که زبان اصلی ترجمه، پارسی باشد را نیز گردآوری می‌کند.
 
در مورد ترجمه‌ها، بالاترین برتری در ویکی‌نبشته به ترجمه‌هایی داده می‌شود که پیشتر چاپ شده‌است و در مالکیت عمومی قرار گرفته باشند.
برای کسب اطلاعات بیشتر به نوشتار زیر مراجعه کنید:
 
افزون براین فراموش نکنیم که متن‌های بسیاری به زبان‌های دیگر چاپ می‌شوند که هیچگاه به زبان پارسی ترجمه نمی‌شوند. بنابراین ویکی سورس به همکاران و ویرایشگران خود پروانه می‌دهد که این گونه آثار در ویکی‌نبشته وارد شوند. در اینجا می باید استانداردهای ترجمه را پاس داشت.
*[[ویکی‌نبشته:ویکی‌نبشته شامل چیست|ویکی‌نبشته شامل چیست]]
 
* ۱ - حق تکثیر: آثاری که در حق مالکیت عمومی قرارندارند را تنها با گرفتن پروانه از دارنده حق تکثیر می توان ترجمه کرد
== زبان‌ها و ترجمه‌ها ==
* ۲ - سرصفحه و رده: ترجمه‌هایی که از کارهای ویرایشگران و نویسندگان ویکی‌‌نبشته می باشند می باید سرصفحه‌ای را داشته باشد که به روشنی میان این ترجمه و ترجمه‌های چاپ شده پیش از آن تمییز داده شود. هم‌جنین این ترجمه از ویکی‌نبشته می باید [[:رده:برگردان‌ها]] را نیز داشته باشد.
ویکی‌نبشته پروژه‌ای چندزبانه است. از متون و ترجمه‌ی آن‌ها در تمام زبان‌ها، در زیردامنه‌های مناسب و در [http://wikisource.org/wiki ویکی‌نبشته عمومی]، استقبال می‌شود.
* ۳ - کنترل درستی متن ترجمه شده: هر کار ترجمه شده‌ایی می باید از سوی دو نفر، یک پارسی زبان و یک نفر که زبان مادری‌اش زبان متن اصلی می باشد خوانده شود و درستی متن ترجمه شده را تایید کنند.
 
ویکی‌نبشته فارسی مکانی است برای نگه‌داری از:
*متون منبعی که اصالتاً فارسی هستند.
*ترجمه‌ی فارسی متون منبعی که اصالتاً به زبان‌های دیگر هستند.
*منابع برابر که ترجمه‌هایی به فارسی دارند.
 
==== چندرسانه‌ای ====
طبقه‌بندی و ایجاد پیوند برای متون و ترجمه‌ها امری مهم به شمار می‌رود زیرا با این کار همگان می‌توانند با سادگی بیشتری به اثر مورد نظر خود دست یابند.
عکس‌ها، تصویرها، نمودارها، مواد دیداری و شنیداری که بدان چندرسانه‌ای می‌گوییم، می توانند به ارزش اطلاعاتی و جلوه یک اثر بیافزایند. جندرسانه‌ای نه تنها می تواند دربرگیرنده عکس‌ها و طراحی‌های چاپ شده از خود اثر یا درباره اثر باشد که به حق تکثیر نیازی ندارند بلکه دربردارنده دیگر فرم‌هایی از اثر اصلی همچون مواد دیداری و شنیداری، نمودارها و دیگر متن‌های وابسته به آن نیز هست.
 
مواد چندرسانه‌ای که به متون اضافه می‌شوند، تا حد زیادی می‌توانند به افزایش کیفیت و جلوه‌ی نمایشی اثر کمک کنند. این مواد محدود به عکس‌ها یا شکل‌هایی که توسط کتاب یا درباره‌ی آن (خارج از محدوده‌ی حق تکثیر) ارائه شده‌اند نیست و کاربران می‌توانند صدای ضبط‌شده، نمودار یا هر نوع مطلب چندرسانه‌ای دیگری را مشروط به داشتن ارتباط با متن مذکور و رعایت حق تکثیر به آن اضافه کنند.
برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد زبان‌ها و ترجمه‌ها به صفحه‌ی زیر مراجعه کنید:
 
مواد چندرسانه‌ای بهتر است نخست در [[commons:| ویکی‌انبار]] بارگذاری شود.
*[[ویکی‌نبشته:ترحمه]]
 
== آثار نامجاز ==
در درازای تاریخچه کوتاه ویکی‌نبشته آثار زیرین پروانه ورود به نبشته را نگرفته‌اند:
 
==== آثار دست‌اول ====
آثاری که ویرایشگران ویکی‌نبشته پدیدآورده‌اند و چاپ نشده‌اند در ویکی‌نبشته وارد نمی شوند. ویکی‌نبشته جایی نیست که نگارنده‌ای بخواهد آن را مانند سکویی برای چاپ آثار خود استفاده کند و آن را بدین روش در دسترسی دیگران قرار دهد.
 
==== تبلیغ و اگهی ====
ویکی‌نبشته هیچ‌گونه متن تبلیغی، اگهی و پیام بازرگانی را نمی‌پذیرد. تنها اثری چاپ شده درباره تبلیغ و اگهی را می توان به ویکی‌نبشته افزود. اگهی‌ها درباره آثاری که به تازگی زیر چاپ رفته‌اند جایی در ویکی‌نبشته ندارند. هم‌چنین اگهی‌هایی که درباره آثاری باشد که زیر چتر قانون حق تکثیر قراردارند و افزون بر این، آثاری که در مالکیت عمومی قرارداشته باشند پروانه ورود به ویکی نبشته را ندارند
 
اگهی‌ها و این‌گونه پیام‌ها را کسانی که قوانین ویکی‌نبشته را زیر پا می‌گذارند به گونه پیوند بیرونی یا جمله‌های نوشته شده در متن وارد می کنند.
 
==== آثار ناشناخته ====
پیش‌نیاز آگاهی از چگونگی حق تکثیر یک اثر دانستن اطلاعات درست درباره نگارنده و پدیدآورنده آن است. بیشتر متن‌ها دارای نگارنده شناخته شده (یک فرد، یک گروه، یا اداره، دفترهای دولتی و غیره) می باشند. از سوی دیگر، متن‌ها و آثاری وجود دارند که نام پدیدآورنده آن در درازای زمان گم شده است. این متن‌ها اگر دارای ارزش و بار تاریخی و حق تکثیر آزاد باشند را می توان به ویکی‌نبشته افزود.
 
متن‌هایی که نگارنده آن ناشناخته است و به ویژه ارزش تاریخی نداشته باشند و حق تکثیر آن روشن نباشد. جایی در ویکی‌نبشته ندارند.
 
==== متن‌های در تغییر ====
یادآوری می کنیم که هدف ویکی‌نبشته گردآوری و نگهداری از آثار چاپ‌ شده به فرم و متن بکار برده شده در چاپ بنیادی آن است. این بدین معنا است که آثاری که متن آن پیوسته تغییر می یابد که دربرگیرنده متن‌هایی است که می باید به‌روز درآورده شوند و یا باید همواره بهتر و روان‌تر گردند و یا بدان افزوده شوند در ویکی ‌نبشته جایی ندارند..
 
چند نمونه برای روشن شدن آنچه که در بالا نوشتیم:
:۱- متن‌هایی که پایان ندارند: متن‌هایی هستند که چندین نگارنده برای گسترش و پایان دادن روی آن کار می کنند
:۲- گردآوری‌ها: متن‌هایی هستند که هرگاه اطلاعات نوینی پیدا شود پیوسته متن آن می باید به‌روز در آورده شود
:۳- فهرست‌ها:
 
==== مواد مرجع ====
ویکی‌نبشته آثار مرجع را گردآوری نمی‌کند مگر آنکه بخشی از یک اثر چاپ شده باشند.
نمونه‌هایی از مواد مرجع که در ویکی‌نبشته جایی ندارند را می توان در زیر بدان اشاره کرد:
:۱- فهرست‌ها : فهرست‌هایی را یک ویرایشگر خود برپایه سلیقه خود گردآورده است.
:۲- فرمول‌ها و ثابت‌های ریاضی (مانند رقم‌های عدد پی π)
:۳- جدول‌های آماری، داده‌ها و نتیجه‌های گردآوری شده که اگر بخشی از یک اثر اصلی و بزرگ نباشند
:۴- رمزنویسی‌ها، رمزنگاری‌ها
:۵- برنامه‌نویسی به رمز زبان رایانه
==== گزارمان ====
گزارمان (Annotation) یادداشتی است که به شناسه یک کتاب در یک فهرست، سیاهه کتابه‌های خواندنی، کتابشناسی و غیره افزوده می‌شود و ویژگی‌های کتاب , ریزه‌کاری‌های موضوعی و هدف آن را بیان می‌کند.
 
گزارمان‌ها شاید به سبب دشواری‌های حق تکثیر، یا به‌روز نبودن و یا نیاز به گسترش، قابل استفاه نباشند. این در مورد آثار قدیمی (مانند کلیله و دمنه) بسیار دیده می‌شود.
 
گزارمان‌ها می‌توانند دربرگیرنده اطلاعات افزون شده پیرامون متن خودِ اثر، پانویس‌هایی که در باره واژه‌ها یا پاراگراف‌ها، منابع، بخش‌های اثر، چکیده‌ها، مرجع‌ها، بخش‌بندی و عنوان‌های بخش‌ها، دیباچه‌ها، ملخص‌ها، فهرست‌ها، تصاویر یا غیره باشد.
 
هدف از آنچه که در بالا گفته شد این است که گزارمان‌ها می باید از متن اصلی کتاب یا هر اثری جدا باشند و بدان گزندی نرسانند.
 
گزارمان‌هایی که درباره متن‌های آموزشی است که یادگیری در کلاس درس را آسان می‌سازند و به ویژه در آماده ساختن و طرح آزمون‌ها استفاده می‌شوند، بهتر است که در [[b:fa:صفحهٔ_اصلی|ویکی نسک]] آورده شوند.
 
== ویکی‌نبشته و بقیه پروژه‌های ویکی‌مدیا ==
۲۵٬۵۰۵

ویرایش