ترانه‌های خیام/راز آفرینش

ترانه‌های خیام

راز آفرینش

۱

  هرچند که رنگ و روی زیباست مرا،  
  چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا،  
  معلوم نشد که در طربخانهٔ خاک  
  نقاش ازل بهر چه آراست مرا؟  

۲

  آورد به اضطرارم اول بوجود،  
  جز حیرتم از حیات چیزی نفزود،  
  رفتیم به اکراه و ندانیم چه بود  
  زین آمدن و بودن و رفتن مقصود!  

۳

  از آمدنم نبود گردون را سود،  
  وز رفتن من جاه و جلالش نفزود؛  
  وز هیچکسی نیز دو گوشم نشنود،  
  این آمدن و رفتنم از بهر چه بود؟  

۴

  ای دل تو به ادراک معما نرسی،  
  در نکتهٔ زیرکان دانا نرسی؛  
  اینجا ز می و جام بهشتی میساز،  
  کانجا که بهشت است رسی یا نرسی!  

۵

  دل سر حیات اگر کماهی دانست،  
  در مرگ هم اسرار الهی دانست؛  
  امروز که با خودی، ندانستی هیچ،  
  فردا که ز خود روی چه خواهی دانست؟  

۶

  تا چند زنم بروی دریاها خشت،  
  بیزار شدم ز بت پرستان و کنشت؛  
  خیام که گفت دوزخی خواهد بود؟  
  که رفت بدوزخ و که آمد ز بهشت؟  

۷

  اسرار ازل را نه تو دانی و نه من،  
  وین حرف معما نه تو خوانی و نه من؛  
  هست از پس پرده گفتگوی من و تو،  
  چون پرده برافتد، نه تو مانی و نه من.  

۸

  این بحر وجود آمده بیرون ز نهفت،  
  کس نیست که این گوهر تحقیق بسفت؛  
  هرکس سخنی از سر سودا گفته است،  
  زان روی که هست، کس نمیداند گفت.  

۹

  اجرام که ساکنان این ایوانند،  
  اسباب تردد خردمندانند،  
  هان تا رشتهٔ خرد گم نکنی،  
  کانان که مدبرند سرگردانند!  

۱۰

  دوری که در آمدن و رفتن ماست،  
  او را نه نهایت، نه بدایت پیداست،  
  کس می نزند دمی درین معنی راست،  
  کاین آمدن از کجا و رفتن بکجاست؟  

۱۱

  دارنده چو ترکیب طبایع آراست،  
  از بهر چه او فکندش اندر کم و کاست؟  
  گر نیک آمد، شکستن از بهر چه بود؟  
  ور نیک نیامد این صور، عیب کراست؟  

۱۲

  آنانکه محیط فضل و آداب شدند،  
  در جمع کمال شمع اصحاب شدند،  
  ره زین شب تاریک نبردند بروز،  
  گفتند فسانه‌ای و در خواب شدند.  

۱۳

  آنانکه ز پیش رفته‌اند ای ساقی،  
  در خاک غرور خفته‌اند ای ساقی،  
  رو باده خور و حقیقت از من بشنو:  
  باد است هر آنچه گفته‌اند ای ساقی.  

۱۴

  آن بیخبران که دُرّ معنی سفتند،  
  در چرخ به انواع سخنها گفتند؛  
  آگه چو نگشتند بر اسرار جهان،  
  اول زنخی زدند و آخر خفتند!  

۱۵

  گاویست بر آسمان قرین پروین،  
  گاویست دگر نهفته در زیر زمین؛  
  گر بینائی، چشم حقیقت بگشا:  
  زیر و زبر دو گاو مشتی خر بین.